Οπλιτική Φάλαγγα – πολιτεύματα

(Αυτό το μάθημα πολύ το ευχαριστήθηκα. Κατ’ αρχάς, έτυχε να κυκλοφορεί στο διαδίκτυο πολύ καλό σχετικό υλικό με πνευματικά δικαιώματα τέτοια ώστε να μπορώ να το χρησιμοποιήσω εδώ. Κατά δεύτερον, με αφορμή την προετοιμασία του μαθήματος ξεκαθάρισα κι εγώ διάφορες απορίες που είχα – βρήκα εντυπωσιακό πώς κάποιες απορίες μένουν από την παιδική ηλικία για πράγματα που κανείς θεωρεί εκ των υστέρων αυτονόητα. Ευχαριστώ θερμά τον φιλόλογο Γιάννη Παπαθανασίου για τη βοήθεια.

Τέλος, για πρώτη φορά δοκίμασα να φτιάξω, εκτός από απλό φύλλο εργασίας, ένα φυλλαδιάκι που περιλαμβάνει και στοιχειώδη χαρτοκοπτική. Ανακάλυψα το λεγόμενο lapbooking που χρησιμοποιούν εδώ οι Αμερικάνοι, φτιάχνουν τέτοια φυλλαδιάκια και τα κολλάνε όλα μαζί σε έναν μεγάλο φάκελο (σχετικό βίντεο εδώ). Έτσι, στο τέλος μιας ενότητας, έχουν κάτι σαν μίνι-λεύκωμα, με τις σημαντικές πληροφορίες καταγεγραμμένες όλες μαζί με οπτικά ευχάριστο τρόπο. Υποστηρίζουν ότι τα παιδιά, κόβοντας, διπλώνοντας κλπ., συγκρατούν καλύτερα την πληροφορία, και έχουν και περισσότερη διάθεση να διαβάσουν ξανά το δημιούργημά τους. Τώρα που το βρήκα, θα ήθελα να το εφαρμόσω για την ενότητα της αρχαϊκής εποχής, φτιάχνοντας ένα τέτοιο φυλλαδιάκι σχεδόν σε κάθε μάθημα, ώστε στο τέλος της ενότητας να ολοκληρώσουμε κι εμείς ένα τέτοιο μίνι-λεύκωμα. Θα δούμε αν θα τα καταφέρω.

Πάμε, λοιπόν, τώρα στο μάθημα.)

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ – 800-479 π.Χ.

H ΟΠΛΙΤΙΚΗ ΦΑΛΑΓΓΑ

Δες πρώτα το ακόλουθο βίντεο.

Στη συνέχεια δες και το ακόλουθο βίντεο από το 2:47 έως το 4:21.

Τι διαφορές παρατηρείς στον τρόπο με τον οποίο γίνεται ο πόλεμος σε κάθε περίπτωση; Σημείωσε τες επιγραμματικά.

(Το δικό μας αποτέλεσμα εδώ:)

(Για τη συνέχεια, και για να είναι πιο εύκολο για όποιον θελήσει να τις χρησιμοποιήσει, μάζεψα τις παρακάτω φωτογραφίες σε ένα αρχείο PDF το οποίο μπορείτε να τυπώσετε).

Η παρακάτω φωτογραφία προέρχεται από αγγείο του 5ου αι. Μπορείς να ξεχωρίσεις τον εξοπλισμό του πολεμιστή; Τύπωσε τη φωτογραφία και σημείωσε πάνω της απαντώντας στις ακόλουθες ερωτήσεις: Πόσα χερούλια βλέπεις να έχει η ασπίδα; Τι φαίνεται να φοράει ο στρατιώτης πάνω από τo ρούχo του; Πώς περιγράφεις την περικεφαλαία του; Τι όπλο βαστάει στο δεξιό χέρι; Τα πόδια του προστατεύονται;

hoplite

Πηγή: http://www.livius.org/pictures/a/greek-art/hoplite/

Τύπωσε και την ακόλουθη φωτογραφία από αγγείο του 6ου αι. και σημείωσε ποιο εξάρτημα φοράει ο πολεμιστής.

linothorax

Πηγή: https://ca.wikipedia.org/wiki/Fitxer:Arming_warrior_Staatliche_Antikensammlungen_2308.jpg

Τώρα ψάξε στην εφαρμογή του BBC που θα βρεις εδώ και συμπλήρωσε τις παραπάνω απαντήσεις σου με τις ακόλουθες λεπτομέρειες:

(αν χρειάζεσαι μετάφραση μπορείς να χρησιμοποιήσεις το Google Translate).

  • Από πού προέρχεται η λέξη “οπλίτης“; (πρέπει λίγο να σκεφτείς για να το βρεις).
  • Από τι ήταν φτιαγμένη η ασπίδα;
  • Σε ποια πλευρά την κρατούσαν, δεξιά ή αριστερά;
  • Από τι ήταν φτιαγμένο το λοφίο της περικεφαλαίας και γιατί τη στόλιζαν έτσι;
  • Από τι ήταν φτιαγμένος ο θώρακας;

Τώρα κοίταξε την παρακάτω εικόνα. Τυπωσέ την κι αυτήν και σημείωσε πάνω της τις απαντήσεις στις ακόλουθες ερωτήσεις:

horse

Πηγή: Αττικός αμφορέας του 6ου αι. από το μουσείο του Λούβρου, Public domain via Wikimedia Commons
  • Εκτός από την πανοπλία τι άλλο βλέπεις ότι μπορεί να είχαν κάποιοι στρατιώτες;
  • Τι πιστεύεις ότι χρειάζονταν οι στρατιώτες για να μπορούν να συντηρούν αυτό το επιπλέον κομμάτι του εξοπλισμού τους;
  • Νομίζεις ότι αυτοί που μπορούσαν να διαθέσουν τα απαραίτητα έξοδα ήταν πολλοί ή λίγοι;

Τέλος, μελέτησε την ακόλουθη φωτογραφία που προέρχεται από αγγείο του 7ου αι., τύπωσε την κι αυτήν και σημείωσε πάνω της τις απαντήσεις σου στις ακόλουθες ερωτήσεις:

falagga

Chigi Painter [Public domain], via Wikimedia Commons
  • Οι οπλίτες πολεμούν μαζί ή ο καθένας μόνος του; Κοντά ή μακριά μεταξύ τους;
  • Τι νομίζεις ότι κάνει ο άνθρωπος πίσω αριστερά;
  • Τι σχέδια έχουν οι στρατιώτες της δεξιάς ομάδας στις ασπίδες τους;
  • Μπορείς να αναγνωρίσεις σε κάποια ασπίδα το γοργόνειο; (κεφάλι της Μέδουσας – μυθικού τέρατος – που είχε αποτροπαϊκό χαρακτήρα, δηλαδή χρησιμοποιούνταν για να διώχνει τα κακά πνεύματα αλλά και για να τρομάζει τον εχθρό). Σημείωσέ το.

(Το δικό μας αποτέλεσμα για όλα τα παραπάνω εδώ:)

Κατά την αρχαϊκή εποχή, δημιουργήθηκε μια πολύ σημαντική καινοτομία στον πόλεμο: η οπλιτική φάλαγγα.

falagga1

Πηγή: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Greek_Phalanx.jpg

Οι πολεμιστές δεν πολεμούσαν πια ένας-ένας, όπως έχουμε δει στον Όμηρο, αλλά συγκροτημένοι σε μία ομάδα, πολύ κοντά μεταξύ τους. Κάθε οπλίτης κάλυπτε με την ασπίδα του την αριστερή πλευρά του σώματος του και τη δεξιά του διπλανού του, ενώ χρειαζόταν μεγάλος συντονισμός ώστε η φάλαγγα να κινείται όλη μαζί σαν ένα σώμα. Η πρώτη σειρά πολεμούσε, ενώ οι πίσω σειρές έσπρωχναν, με σκοπό τη δημιουργία ρήγματος στις γραμμές του αντίπαλου.

Δες το βίντεο που ακολουθεί για να πάρεις μια ιδέα πώς θα μπορούσε να διεξάγεται μια μάχη με την οπλιτική φάλαγγα (οι μπλε πολεμιστές στο βίντεο συγκροτούν τη φάλαγγα).

Οι οπλίτες δεν ήταν επαγγελματίες στρατιώτες, αλλά καθημερινοί άνθρωποι που ασκούνταν ώστε να είναι έτοιμοι ανά πάσα στιγμή για πόλεμο. Σε περίοδο ειρήνης ζούσαν κανονικά στην πόλη ασχολούμενοι με τις δουλειές τους.

Η προμήθεια του πολεμικού εξοπλισμού ήταν ατομική υπόθεση. Ο κάθε πολεμιστής ήταν υπεύθυνος για την αγορά και τη συντήρηση της πανοπλίας του. Ο εξοπλισμός αυτός ήταν ακριβός – όσοι λοιπόν είχαν χρήματα μπορούσαν να έχουν και όπλα. Στη φάλαγγα συμμετείχε μόνο όποιος μπορούσε να αποκτήσει τον απαραίτητο εξοπλισμό.

Κοίταξε έτσι πώς χωρίζονταν οι πολεμιστές, ανάλογα με τον οπλισμό που είχαν:

  • Στη φάλαγγα συμμετείχαν οι οπλίτες: Γεωργοί και άλλοι επαγγελματίες που δεν ήταν ούτε πολύ φτωχοί, ούτε πολύ πλούσιοι. Αυτοί είχαν τα απαιτούμενα χρήματα για να αποκτήσουν την πανοπλία και ήταν και οι περισσότεροι στην πόλη. Έτσι η φάλαγγα έγινε σιγά σιγά το μεγαλύτερο και σημαντικότερο πολεμικό σώμα της πόλης.
  • Υπήρχαν και οι άριστοι που γνωρίζουμε από τα προηγούμενα μαθήματα, οι πολύ πλούσιοι που ήταν και οι πιο λίγοι. Αυτοί μπορούσαν να συντηρούν, εκτός από τον οπλισμό, άλογα και άρματα, γι’ αυτό και δεν συμμετείχαν στη φάλαγγα αλλά στα μικρότερα σώματα των ιππέων.
  • Οι πολύ φτωχοί δεν μπορούσαν να αγοράσουν τον οπλισμό, και γι’ αυτό ούτε εκείνοι δεν συμμετείχαν στη φάλαγγα, αλλά σε ελαφρά άτακτα βοηθητικά τμήματα, συνήθως στα άκρα της φάλαγγας, όπου πολεμούσαν με πέτρες, σφεντόνες και τόξα. Ονομάζονταν ψιλοί.

Συμπλήρωσε τώρα το ακόλουθο φύλλο εργασίας (αρχείο PDF).

(Το δικό μας αποτέλεσμα εδώ:)

_____________________

ΤΑ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΑ

Δες την ακόλουθη παρουσίαση μέχρι τη διαφάνεια 12:

Επιγραμματικά λοιπόν, η φάλαγγα έφερε τις ακόλουθες αλλαγές:

  • Πνεύμα συντροφικότητας, ισότητας, αλληλεγγύης ανάμεσα στους οπλίτες.
  • Προείχε πλέον το σύνολο και όχι το άτομο – πολεμούσαν για την πατρίδα, όχι για την προσωπική δόξα τους.
  • Δεν ήταν πια τόσο σημαντική η σωματική δύναμη όσο η ικανότητα να παραμένει ο πολεμιστής ψύχραιμος δίπλα στους συμπολεμιστές του. Ήταν μεγάλη ατιμία να εγκαταλείψει κανείς τη θέση του στη μάχη και τιμωρούνταν αυστηρά γι’ αυτό.
  • Και πολύ σημαντικό!! Οι οπλίτες άρχισαν να διεκδικούν δικαιώματα στη μοιρασιά των λαφύρων και στη λήψη των αποφάσεων.

Μελέτησε τώρα την ακόλουθη παρουσίαση για να δεις πώς διαμορφώθηκαν αυτές οι διεκδικήσεις (προχώρησε μέχρι και τη διαφάνεια 12).

Και ακόμη μία παρουσίαση του δασκάλου Ηλία Ηλιάδη (μέχρι τη διαφάνεια 8).

Τώρα φτιάξε το τρίπτυχο για τα πολιτεύματα που θα βρεις στο αρχείο PDF.

(Αυτή ήταν η προσπάθεια προς το lapbooking που έλεγα, το δικό μας αποτέλεσμα εδώ:)

ΔΟΥΛΕΙΑ “ΓΙΑ ΤΟ ΣΠΙΤΙ”

1. Μελέτησε τις σημειώσεις και τα φυλλάδια που έφτιαξες καθώς και το αντίστοιχο κεφάλαιο του σχολικού βιβλίου Ιστορίας Α΄Γυμνασίου.

2. Μελέτησε την εφαρμογή από το Φωτόδεντρο (Εθνικός Συσσωρευτής Εκπαιδευτικού Περιεχομένου) και στο τέλος κάνε το κουίζ που αυτή περιλαμβάνει.

oplitis_fwtodentro

3. Συμπλήρωσε το ακόλουθο φυλλάδιο (αρχείο PDF).

ΕΞΤΡΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ – Φτιάξε τη δική σου ασπίδα

(τροποποιημένη από εδώ)

Οι εικόνες που ζωγράφιζαν οι πολεμιστές στις ασπίδες τους είχαν γι’ αυτούς ιδιαίτερη σημασία. Συνήθως συμβόλιζαν την ανδρεία και τη γενναιότητα ή, όπως είδαμε, μπορεί να είχαν αποτροπαϊκό χαρακτήρα. Σε άλλες περιπτώσεις το σύμβολο ήταν ενιαίο για ολόκληρη την πόλη, όπως στη Σπάρτη, όπου οι ασπίδες είχαν πάνω τους το γράμμα Λ (από τη λέξη “Λακεδαίμων”). Χρησιμοποιώντας ένα χάρτινο πιάτο, μπορεί κανείς να φτιάξει τη δική του ασπίδα. Μπορεί να πάρει ιδέες για τη διακόσμηση από εδώ, να ψάξει κι άλλο στο διαδίκτυο για αντίστοιχα σύμβολα ή να χρησιμοποιήσει κάποιο δικό του σύμβολο με ιδιαίτερη προσωπική σημασία.

(Το δικό μας αποτέλεσμα εδώ – ήρθε και μια φίλη και τους έχωσα όλους μαζί και με τον μικρό μου γιο να φτιάχνουν οπλιτικές ασπίδες, δυστυχώς όλοι διάλεξαν την ίδια διακόσμηση :-))

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s